Küresel bağlantı ve ekonomik büyümede önemli rol oynayan havalimanı işletmelerinin gelirleri temelde ikiye ayrılıyor:
- Havacılık gelirleri (Aeronautical Revenues)
- Havacılık dışı gelirler (Non-Aeronautical Revenues)
Havacılık gelirleri; havayolu şirketlerinden direkt olarak tahsil edilen ödemeleri, yer hizmetleri, körük kullanımı gibi unsurları içeriyor.
Bu ve benzeri gelir kalemlerinin dışında kalan duty-free, otopark gibi gelirlerse “havacılık dışı” biçiminde niteleniyor.
Bunların yanı sıra düşük oranda da olsa finansal gelirler de bulunuyor.
ACI tarafından bu konuda hazırlanan bir rapor, havalimanı işletmelerinin gelirlerine ışık tutuyor.
Şimdi gelin hep birlikte, bu raporu adım adım inceleyelim.
2023 yılında havalimanı işletmelerinin toplam gelirleri, 146 milyar doları bulmuştu. Bu miktar, 2022’ye göre yüzde 21 artış anlamına gelse de 2019’un yüzde 11 gerisinde.
Havacılık gelirleri 79 milyar dolar, havacılık dışı gelirlerse 54 milyar dolardı.
Bu konuda dikkat çekici olansa, yine 2019’a kıyasla, havacılık gelirleri yüzde 14 gerideyken, havacılık dışı gelirlerin yüzde 17 geride kalmasıydı. Yani uçuş ve yolcu sayısı Covid-19’u takip eden dönemde toparlanırken, yolcuların havalimanlarında yaptığı harcamalar bunun biraz gerisine düşmüş.
Havacılık gelirlerinin toplamdaki payı yüzde 53,6 mertebesine ulaşırken, havacılık dışı gelirler yüzde 36,7’ye gerilemiş.
Değişen tüketici alışkanlıkları, rekabet, satın alma gücündeki azalma gibi etkenler, bu durumun gerekçesi olarak değerlendiriliyor.
Genel fotoğraf yukarıdaki gibi. Ayrıntılarda ise havalimanı işletmeleri için önemli farklar var.
Örneğin bölge farkı.
Havacılık dışı gelirlerin en fazla ağırlık taşıdığı yer, Orta Doğu. Orta Doğu’da havalimanı işletmelerinin bu türdeki gelirleri, toplamın neredeyse yarısına ulaşıyor. Aklıma hemen, Dubai Havalimanı’nın kırdığı duty-free satış rekorları geliyor.
Öte yandan, Afrika ve Güney Amerika, havacılık dışı gelirler açısından bir hayli zayıf.
Bu konuda etkili olan bir diğer faktör, yolcu sayısı.
Belli bir noktaya kadar, yolcu sayısı arttıkça, havacılık dışı gelirlerin payı da artıyor. 25 – 40 milyon aralığından itibarense bu artış duruyor.
Havacılık dışı gelirlerin kendi içindeki yapısal değişimi de dikkat çekiyor.
2019’da perakende harcamalar ilk sıradayken, 2023’te otopark gelirleri birinciliğe yükselmiş. Bunda en önemli rol, Kuzey Amerika pazarının. Zira Kuzey Amerika’daki havalimanlarının otopark gelirlerinin payı, dünya ortalamasının neredeyse iki katı.
Yine 2019 – 2023 döneminde, gelir kalemlerindeki değişim dikkat çekici.
Duty-free’deki gerileme, yüzde 34 gibi son derece yüksek bir seviyeye ulaşmış. Reklam ve perakende harcamalarında da hatırı sayılır gerilemeler söz konusu. Dükkân kiraları ve yeme-içme alanlarından elde edilen gelirde ise otoparktaki kadar olmasa da artış var.
Bu fotoğrafın yansımasını, yolcu başı harcama tutarında görebiliyoruz.
2015 – 2023 arasındaki sekiz yılda, yolcu başı harcamalar yıllık ortalama yüzde 2,3 oranında gerilemiş. Reel bazda bu oran yüzde 4,75’e çıkıyor.
Yani uçakla seyahat edenlerin sayısı artsa da havalimanı gelirlerindeki artış bunun gerisinde kalıyor.