ABD’de, Çin Yapımı Uçaklar İçin Sertifika Engeli Önerisi

ABD ile Çin arasında devlet başkanları düzeyinde sıcak ilişkiler gözlemlenirken, arka planda buz gibi ekonomik çekişmeler yaşanıyor.

ABD Temsilciler Meclisi bünyesindeki Çin Özel Komitesi, Federal Havacılık İdaresi’ne (FAA), Çin’de üretilen uçaklara sertifika vermemesini önerdi.

Söz konusu öneriye ilişkin hazırlanan bir rapor, komitenin tavsiyelerini içeriyor.

Halihazırda Çin üretimi uçaklarla ilgili zaten herhangi bir sertifikasyon süreci yürütmeyen FAA, rapor hakkında yorum yapmadı.

Safran x Comac C919
Safran x COMAC C919

Çin Özel Komitesi, gerçekleştirdiği çalışmada ABD’li ve Avrupalı şirketlerin Çin’de kurduğu ortak girişimleri ve teknoloji anlaşmalarını inceledi.

Rapora göre, yasal ticarî işbirlikleri kapsamında paylaşılan üretim bilgisi ve teknik uzmanlık, Çin’in askerî havacılık sanayisine de katkı sağladı. Ayrıca ABD Hazine Bakanlığından, Çin’in havacılık ve uzay sektörüne yönelik yatırımları kısıtlaması da istendi.

Benzer adımların müttefik ülkelerce atılmaması durumunda, ABD’li tedarikçilerin yerini başka ülkelerdeki şirketlerin alabileceğine de dikkat çekildi.

China Southern Airways - Comac C919
China Southern Airways x COMAC C919

Bu gelişme üzerine, Çin’in Washington Büyükelçiliği ise ulusal güvenlik kavramının fazla geniş yorumlanmasına ve ticaret ile teknoloji konularının siyasallaştırılmasına karşı çıktığını bildirdi.

Önerinin yakından ilgilendirdiği üreticilerden biri COMAC.

Çin Sivil Havacılık İdaresi, şirketin dar gövdeli yolcu uçağı C919’a Eylül 2022’de tip sertifikası verdi. Air China, bu yıl 12 Ağustos’ta C919’u Pekin – Ulan Batur tarifeli seferinde kullandı.

C919 ve bölgesel jet C909 için ABD’de kamuya açıklanmış aktif bir sertifikasyon süreci bulunmuyor. Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) ise C919’a ilişkin incelemesini sürdürüyor.

FAA ile Çin Sivil Havacılık İdaresi, 2017’de yayımlanan uçuşa elverişlilik usulleri uyarınca birbirlerinin teknik incelemelerinden yararlanabiliyor. Çin’de tip sertifikası alan bir uçak için ABD onayı yine FAA’nın değerlendirmesine bağlı. COMAC açısından tartışma, mevcut seferlerinden ziyade ileride ABD pazarına erişimiyle ilgili.

Komite metnindeki “Çin’de üretilen” ifadesinin, tartışmayı COMAC’ın ötesine taşıma ihtimali de dikkat çekici.

Zira Airbus, Tianjin’de A320 ailesi için ikinci son montaj hattını Ekim 2025’te açmış ve bu hatta monte edilen ilk A320neo’yu 16 Eylül 2026’da China Eastern Airlines’a teslim etmişti.

Çin Özel Komitesi’nin kısıtlama önerisi sonuçta resmî bir düzenlemeye dönüşürse, FAA tip sertifikası bulunan ama son montajı Çin’de yapılan uçakların da aynı kapsama girip girmeyeceği önem kazanacak.