ABD’nin, Çin’e gönderilecek uçak parçalarına yönelik ihracat lisanslarını son haftalarda yavaşlattığı bildiriliyor.
Washington yönetimi, uçak iniş takımları ve diğer bazı parçaların ihracatını daha kolay kısıtlayabilecek yeni bir düzenlemeyi değerlendiriyor.
Hazırlık aşamasındaki taslakta, uçak hidrolik sıvısının Çin’e satışı için de yeni bir lisans şartı bulunuyor. Ayrıca Comac’a verilecek parçaların miktarı, şirketin stok oluşturmasını önleyecek biçimde sınırlandırılıyor.
Bununla birlikte, ortada yayımlanmış genel bir ihracat yasağı veya yürürlüğe girmiş yeni bir kural yok.
ABD Ticaret Bakanlığı ile Beyaz Saray konu hakkında yorum yapmadı. Dolayısıyla gelişmeyi, uçak parçalarının Çin’e sevkiyatının durdurulması şeklinde değil, lisans işlemlerinin yavaşlatıldığına ilişkin bir haber olarak okumak gerekiyor.
Bu adım, sivil havacılık tedarik zincirini ABD – Çin ticaret görüşmelerinin merkezine taşıyor.
Çinli havayollarının kullandığı Boeing ve Airbus uçaklarının yanı sıra Comac tarafından üretilen C919 da Amerikan menşeli sistem ve parçalara bağımlı. Daha önce motor, seyrüsefer sistemi ve hidrolik sıvısı gibi ürünlere getirilen kısa süreli kısıtlamalar, C919 üretim programının ne kadar hassas olduğunu göstermişti.
Zamanlama da dikkat çekici.
Çin, mayıs ayında 200 adet Boeing uçağı satın alma taahhüdünü açıklarken, ABD’den motor parçaları ve diğer bileşenlerin tedarikine ilişkin güvence istemişti.
Eylül ayındaki son bilgilere göre bu uçakların yaklaşık 140’ına ilişkin çalışmalar ileri aşamaya ulaşmış, on uçaklık bölüm için de belgeler hazırlanıyordu. Gelgelelim, lisanslardaki yavaşlama, henüz bütünüyle kesinleşmeyen bu büyük paketi daha da karmaşık hâle getirebilir.
Kısıtlamaların uzaması hâlinde ilk baskı, Comac’ın üretim temposu ile Çinli havayollarının bakım ve yedek parça planlarında görülebilir.
Fakat risk tek taraflı değil.
Çin pazarı Boeing için hem yeni uçak satışı hem de satış sonrası hizmetler açısından büyük önem taşıyor. Geniş kapsamlı bir kısıtlama, Boeing’in sipariş ve teslimatlarını da olumsuz etkileyebilir.
Şimdilik izlenmesi gereken başlıca konu, ABD Ticaret Bakanlığının kamuya açık bir düzenleme yayımlayıp yayımlamayacağı.
Mevcut tablo, kesinleşmiş bir ambargodan çok, havacılık tedarik zincirinin ticaret pazarlığında bir koz hâline geldiğine işaret ediyor