Bir havayolu şirketi, yeni bir hattı hangi kriterleri göz önünde tutarak açar?

Mesela Türk Hava Yolları (THY), Avrupa’nın dört bir köşesine uçarken, İzlanda’nın başkenti Reykjavik’e neden sefer yapmaz?

Havayollarının adeta ilmek ilmek dokuduğu uçuş ağlarının arkasında aslında ekonomi, coğrafya, teknoloji, siyaset ve strateji gibi bir çok unsur bulunur.

Wendover Productions tarafından hazırlanan The Design of Airline Route Networks adlı video, bu süreci anlaşılır bir biçimde anlatıyor. Ben de bu içeriği Havayolu 101 okurları için genişletip havayolu ağ tasarımının temel yapı taşlarını inceledim.

Yeni bir uçuş hattı açmak, büyük bir yatırım kararını beraberinde getirir. Havayolu şirketleri, bu kararı verirken şu gibi soruları analiz eder:

• Hangi şehirler arasında yolcu talebi var?
• Mevcut pazarda rekabet ne durumda?
• Hangi uçak tipi bu hatta uygun?
• Slot durumu ve havalimanı harç ve vergileri nasıl?

Tüm bu değişkenler, yalnızca finansal değil aynı zamanda operasyonel sürdürülebilirliği de doğrudan etkiler. Özellikle uzun mesafeli uçuşlarda talep analizinin isabetli yapılması, zarara uğramamak için kritik öneme sahiptir.

Günümüzde bir çok havayolu şirketi, “topla & dağıt” (hub & spoke) tipi işletme modelini tercih ediyor. Bu modelde tüm uçuşlar, bir veya bir kaç merkezî havalimanında (hub) buluşur ve buradan diğer noktalara (spoke) dağıtılır.

Örneğin:

• Türk Hava Yolları, İstanbul’u hub olarak kullanır.
• Lufthansa, Frankfurt ve Münih üzerinden ikili hub modeliyle ağını örer.
• Emirates, Dubai merkezli bir sistem yürütür.

Uçuş ağı, bir havayolu açısından yalnızca operasyonel bir plan değil, aynı zamanda sunduğu ürünün önemli bir parçasıdır. Özellikle fiyat, kabin ürünü ve hizmet seviyesinin rakipler arasında birbirine yaklaştığı pazarlarda, yolcuya sunulan destinasyon sayısı, direkt uçuş seçenekleri, sefer sıklığı ve aktarma kolaylığı başlı başına bir rekabet unsuruna dönüşür.

Bazı havayolları rakiplerinin girmediği şehirlere uçarak ağ genişliği üzerinden farklılaşırken, bazıları belirli merkezlerde yüksek frekans ve güçlü bağlantılarla pazar hâkimiyeti kurmaya çalışır.

Üstelik yeni bir direkt hattın açılması her zaman yalnızca mevcut talebe cevap vermek anlamına gelmez. Doğru uçuş ağı, seyahat alışkanlıklarını değiştirerek daha önce bulunmayan bir talebi da ortaya çıkarabilir.

Bu yüzden uçuş ağı aynı zamanda güçlü bir pazarlama aracıdır.

THY’nin yıllardır kullandığı “dünyanın en fazla ülkesine uçan havayolu” vurgusu bunun en açık örneklerinden biridir.

Burada pazarlanan şey yalnızca çok sayıda destinasyon değil, “bizi tercih ederseniz dünyanın hemen her yerine ulaşabilirsiniz” vaadidir. Böyle bakıldığında uçuş ağı, havayolunun haritası olmaktan çıkarak marka konumlandırmasının ve müşteri tercihinin temel unsurlarından birine dönüşür.

Öte yandan, iki ülke arasında uçuş başlatmak için sadece yolcu talebi yeterli değildir.

Devreye uluslararası hava trafik anlaşmaları girer. Bazı ülkeler, karşılıklı uçuş haklarını sınırlı sayıda havayoluna tahsis eder. Bu tür yasal sınırlamalar, havayolu şirketlerinin stratejik planlamasında önemli bir etken haline gelir.

Ayrıca, ülkeler arası kültürel ve ticari ilişkiler de rota tasarımında belirleyici olabilir. Avrupa ile Güney Asya, Orta Doğu ile Kuzey Afrika veya Çin ile Güneydoğu Asya arasındaki etkileşimler, doğrudan uçuş ağlarının şekillenmesine katkı sağlar.

Teknolojide özellikle son 20 – 25 yılda elde edilen gelişmeler sayesinde, hat planlaması çok ağırlıklı bir biçimde, veriye dayanıyor. Havayolu şirketleri şu araçları kullanıyor:

• Talep tahmin sistemleri
• Yapay zekâ tabanlı simülasyonlar
• Fiyatlandırma algoritmaları
• Gerçek zamanlı doluluk analizi

Örneğin geçmişte yaz aylarında doluluk oranı yüzde 85 olan bir hattın, sonraki yıl artan fiyatlara rağmen aynı ilgiyi görüp görmeyeceği önceden tahmin edilebiliyor. Bu da rota açma veya kapatma kararlarında daha isabetli adımlar atılmasını sağlıyor.

Neticede; havayolu uçuş ağı tasarımı, yolcular açısından havacılık dünyasının belki de en az görünen ama en karmaşık süreçlerinden biri.

Bir uçuş hattının arkasında, ayrıntılı analizler, teknoloji destekli kararlar ve küresel rekabet dengeleri bulunuyor.