Yerli Yolcu Uçağı Projesi Rafa Kalktı

Bu yazı, Kokpit.aeronun özel izni ile yeniden yayımlanmıştır.

Savunma Sanayi Müsteşarlığı (SSM) ve merkezi ABD’de bulunan Sierra Nevada Corporation (SNC) işbirliği ile hayata geçirilmesi planlanan yerli bölgesel uçak projesi TRJET rafa kalktı.

Pek iyi; yerine ne yapılacak? Henüz bu sorunun cevabı yok.

‘YÜZDE yüz yerli’ bölgesel yolcu uçağı yapılacak dendi. Kuşkusuz bu imkânsız bir şey değildi. Ama yanlış olan, ‘yüzde yüz yerli’ uçak iddiasıydı.

Böyle bir iddia saçmaydı ve gerek de yoktu. Bugün uçak imal eden devler bile motordan iniş takımına ya da aviyoniklere kadar birçok şeyi başka ülkelerden, başka markalardan temin ediyorlar.

Uçak yapımı sanıldığı kadar kolay bir iş değil. Hele yolcu uçağı, sertifikasyonu yapacak uluslararası denetim kuruluşları istenen özellikler olmazsa yakanıza yapışırlar ve kendi ülkeleri üzerinde uçurmazlar.

Türkiye kendi yolcu uçağını yapacaktı. Savunma Sanayi Müsteşarlığı (SSM) ile merkezi ABD’de bulunan Sierra Nevada Corporation (SNC) şirketi ile bir işbirliğine gidildi.

TRJET adı verilen proje 27 Mayıs 2015 tarihinde dönemin başbakanı Ahmet Davutoğlu tarafından büyük heyecanla açıklanmıştı.

Hem Jet, Hem Pervaneli

Fatih ve Eren Özmen çiftinin sahibi olduğu şirket, imalatı durmuş Alman Dornier platformu üzerine bir uçak yapacaktı.

Bölgesel uçak pazarında kendisini kanıtlamış ve birçok ülke tarafından da bu uçaklar kullanılmıştı. Dornier 328 modernize edilecek, uçağın TRJET 328 olarak hem jet motorlu hem de pervaneli iki model imal edilecekti.

İkinci adımda ise sıfırdan TRJET 628 olmak üzere hem pervaneli hem de jet modelleri de tasarlanıp üretilecekti.

Dornier 328_TRJ 628_turk_yolcu_ucagi

Önce pervaneli sonra jet motorlu olacak uçak, ileri aşamada büyütülecekti. Başlangıç modeli 50 koltuk olacaktı. Bölgesel bir uçak için doğru koltuk sayısı seçilmişti. Anadolu’da birçok küçük havaalanına bu uçaklar ile uçulacak ve Türkiye dışında da uygun pazarlar saptanmaya başlamıştı.

SNC şirketi NASA’nın da gözbebeği bir şirketti. Dünya çapında 3500 çalışanı vardı ve havacılık ve uzay sanayiinde önemli projelere imza atmıştı.

Sierra Nevada uçağın başlangıçta ABD’de kendi hatlarında imal edilmesini istedi. Böylelikle FAA ile sertifikasyon süreci hızla aşılacaktı. Sonrasında imalat Ankara’da kurulacak fabrikada yapılacaktı. Şu anda Türk yolcu uçağından kimse söz etmiyor. Geleceği belli değil. Projeden vazgeçildiğini de kimse deklare etmiyor. SNC de aldığı Dornier platformu hakları ellerinde, ne yapacağını bilmiyor.

Üreticiler Birleşiyor

Ufukta görünen bizim yerli uçak işi daha uzun süre olmayacak gibi.

Bu da Brezilyalı Embraer ile ortak olacak Boeing ve Kanadalı Bombardier ile bir araya gelen Airbus’ın yapacağı bölgesel jetleri öne çıkartacak.

Yani kendi yolcu uçağımızı yapacak pazarı bu birleşmeler iyice daraltacak. Yapsak 200 adetini kendimiz kullansak, dışarıya satamayınca o kadar az sayıda uçak için bir imalat yapmanın mantığı ne?

Ama doğru oturup doğru düşünerek bir Türk yolcu uçağı projesinden de vazgeçmemek lazım. Bugün imâl edilenler ile yakın gelecekte yapılacak imalâtları iyi izleyip bunlar arasında bir model üzerinde çalışmalı.

Yine de ‘Bir Türk Yolcu uçağı dünyaca ünlü hava yollarında uçuyor’un hayali bile çok güzel, tetikleyici olmalı. Doğru modeli, özgün bir yapıyı ortaya çıkarmak için tasarım mühendislerimizin çok iyi çalışmalı.

TAI’nin Türkiye’ye çağırdığı tasarım mühendislerinin sayısı artmalı ve tasarım üssü kurulması gerekir. Harcamadan özgün bir tasarım ortaya çıkmıyor.

Büyük Uçak Alışkanlığı

Bir başka sıkıntı Türk yolcu Anadolujet’ten dolayı büyük uçaklara alışmıştı. Zamanında İngiliz AVRO imalatı RJ uçaklarına bile yolcular zor bindi. Zor alıştılar. Böyle bir durumda 50 koltuklu uçaklar, Türk yolcu için nasıl cazip hale getirilebilirdi? Bu cevabını arayan bir soru.

Yeterli Sayıda Mühendis Yok

Türk Genel Maksat Helikopteri için iyi bir yere gelindi. Eğitim ve savaş uçağında doğru yolda gidiyor. Kendi uydumuzla ilgili çalışmalar başarılı bir noktada. Bir de yerli yolcu uçağı yapılabilmesi için bizdeki mühendis sayısı yetmiyor.  Bizde 1000 civarında uçak mühendisi var.

Mezun olacaklar, yurtdışından ülkeye döneceklerle hadi bu sayı 2 bin olsun. Ancak havacılık projesi için en az 6-7 bin mühendis gerekliydi.

Tolga Özbek

25 yıldır profesyonel havacılık gazetecisi olan Tolga Özbek, kendi adıyla kurduğu tolgaozbek.com sitesinin yanı sıra Flight Global'de haberler yazıyor. Özbek aynı zamanda, Ticari Pilot ve Çok Motor lisanslarına sahip.